İstismarcı Tipolojisi Testi

Bu İstismarcı Tipolojisi Testi, yakın ilişkilerde ortaya çıkabilen kontrolcü, hak sahibi, duygusal olarak tepkisel veya bağımlılık temelli dinamiklerin yaygın örüntülerini tanımalarına yardımcı olmak için tasarlanmış resmi olmayan, eğitici bir öz-bildirim aracıdır. Amaç sınıflandırma veya tanı koymak değil, düşünme ve tartışmayı teşvik etmektir. Bu araç klinik olarak doğrulanmış bir psikolojik değerlendirme değildir ve bireyleri etiketlemek veya ruh sağlığı durumunu belirlemek için kullanılmamalıdır. Bunun yerine, tekrarlanan ilişkisel örüntüleri erişilebilir bir dile çevirerek güç, sorumluluk ve duygusal düzenlemenin zamanla nasıl dengesizleşebileceğine dair farkındalığı destekler.

Çerçeve, psikolojik ve ilişkisel araştırmaların birkaç kolundan gevşek bir şekilde esinlenmiştir. Lundy Bancroft’un Why Does He Do That? (2002) kitabından yararlanarak yakın ilişkilerde zorlayıcı veya kontrolcü davranış sergileyen bireyler arasında tekrarlanan örüntüleri, özellikle hak sahipliği, zararın küçümsenmesi ve sorumluluk kaçınma vurgularını belirlemiştir. Ayrıca Evan Stark’ın zorlayıcı kontrol kavramını da içerir; bu kavram istismarı izole olaylardan ziyade sürekli bir tahakküm ve kısıtlama örüntüsü olarak çerçeveler. Michael P. Johnson’ın yakın partner şiddeti tipolojisi, zorlayıcı, kontrolcü dinamikler ile durumsal çatışma tırmanışı arasındaki ayrımı daha da bilgilendirir. Ek kavramsal etki, bağlanma stilleri, duygu düzenleme güçlükleri, bağımlılık örüntüleri ve narsisistik özellikler ile nevrotizm gibi kişilik özellik modelleri üzerine klinik ve araştırma literatüründen gelir.

Yedi arketip—Hak Sahibi, Mağdur, Şehit, Hükümdar, Patlayıcı, Çaresiz ve Hassas—yakın ilişkilerde dengesizlik veya sıkıntıya yol açabilecek tekrarlanan ilişkisel yönelimleri temsil eder. Bu kategoriler birbirini dışlayıcı değildir ve aynı birey içinde örtüşebilir. Örneğin, bir kişi aynı anda hem hak sahipliği hem de mağdur benzeri inançları onaylayabilir, algılanan zorluğu başkalarından daha fazla uyum sağlamayı haklı çıkarmak için kullanabilir. Benzer şekilde, duygusal hassasiyet ve patlayıcı tepkisellik özellikle stres veya algılanan tehdit altında birlikte görülebilir. Ters çevrilmiş maddelerin dahil edilmesi, yanıt yanlılığını azaltmayı ve hem uyumsal hem de uyumsuz eğilimler arasında daha doğru öz-düşünümü teşvik etmeyi amaçlar.

Bu arketiplerin tanı olmadığı ve psikoloji veya psikiyatrideki herhangi bir resmi sınıflandırma sistemine karşılık gelmediği vurgulanmalıdır. Yüksek puanlar, bir bireyin istismarcı veya bozuk olduğu anlamına gelmez. Bunun yerine, belirli ilişkisel bağlamlarda çatışmaya, dengesizliğe veya duygusal gerginliğe katkıda bulunabilecek eğilimleri vurgular. Pek çok birey, özellikle stres, çatışma veya karşılanmamış ihtiyaç dönemlerinde bu örüntülerin hafif versiyonlarını kendisinde veya başkalarında tanıyacaktır. Klinik endişe yalnızca bu örüntüler kalıcı, esnek olmayan ve zarar, zorlama veya sürekli ilişkisel korku ya da özerklik erozyonuyla ilişkilendirildiğinde ortaya çıkar.

Bu aracın amacı, sıklıkla kafa karıştırıcı olan ilişkisel dinamikler etrafında netliği artırmaktır. Zorlayıcı veya aşırı dengesiz ilişkilerde her iki partner de davranışı doğru yorumlamakta zorlanabilir: biri sorunlu örüntüleri küçümseyebilir veya normalleştirebilir, diğeri ise deneyimlerini tanımlamak için dil eksikliği yaşayabilir. Bu örüntüleri erişilebilir arketipsel biçimde adlandırarak çerçeve, bireyleri sabit kimliklere indirgemeden veya sıradan ilişki çatışmasını patolojikleştirmeden düşünmeyi desteklemeyi amaçlar.

Zorlayıcı kontrol üzerine yapılan araştırmalar, kronik tahakküm, duygusal manipülasyon ve özerklik kısıtlama örüntülerinin, izole saldırganlık olaylarından daha kalıcı psikolojik etkilere sahip olabileceğini öne sürmektedir. Bu dinamikler, Duluth Güç ve Kontrol Çarkı gibi araçlarda tanımlanmıştır; bu araç, gündelik davranışların zamanla kontrol sistemlerine nasıl birikebileceğini vurgular. Bu tipoloji, bu içgörüyü kişilik benzeri stillere uyarlayarak bu örüntüleri yaşanmış deneyimde tanımayı kolaylaştırmayı amaçlar.

Sonuç olarak, bu araç kesin bir yargıdan ziyade içgörü için bir başlangıç noktası olarak tasarlanmıştır. Amaç, daha fazla öz-farkındalık, daha net sınırlar ve daha sağlıklı ilişkisel işleyişi desteklemektir. Sonuçlarında sıkıntı verici veya endişe verici örüntüler tanıyan bireyler için, travma-bilgilendirilmiş bakım, zorlayıcı kontrol veya ilişki şiddeti konusunda eğitimli nitelikli bir ruh sağlığı uzmanına danışmaları önerilir. Bu, kişilerarası dinamiklerin anlaşılması geliştikçe rafine edilmeye devam eden, gelişen, resmi olmayan bir çerçeve olmaya devam etmektedir.

Referanslar

• Stark, E. (2023). Coercive control: How men entrap women in personal life (2nd ed.). Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/oso/9780197639986.001.0001
• Tolmie, J. R., Smith, R., & Wilson, D. (2024). Understanding intimate partner violence: Why coercive control requires a social and systemic entrapment framework. Violence Against Women, 30(1), 54–74. https://doi.org/10.1177/10778012231205585
• Kelly, L., & Johnson, M. P. (2008). Differentiation among types of intimate partner violence: Research update and implications for interventions. Family Court Review, 46(3), 476–499. https://doi.org/10.1111/j.1744-1617.2008.00215.x
• Johnson, M. P. (2008). A typology of domestic violence: Intimate terrorism, violent resistance, and situational couple violence. Northeastern University Press.
• Hamberger, L. K., & Larsen, S. E. (2015). Men’s and women’s experience of partner violence: Implications for prevention and treatment. Partner Abuse, 6(2), 127–144. https://doi.org/10.1891/1946-6560.6.2.127
• Dutton, D. G., & Goodman, L. A. (2005). Coercion in intimate partner violence: Toward a new conceptualization. Sex Roles, 52(11–12), 743–756. https://doi.org/10.1007/s11199-005-4196-6
• Hamberger, L. K., & Phelan, M. B. (2006). Domestic violence screening in medical and mental health care settings. Current Opinion in Psychiatry, 19(6), 611–615. https://doi.org/10.1097/01.yco.0000245759.69833.7c