Chuyển đến nội dung chính
Academically Reviewed

Được đánh giá học thuật bởi TS. Jennifer Schulz, Ph.D., phó giáo sư tâm lý học.

Bài Kiểm Tra Vòng Tròn Đạo Đức

Các nhà tâm lý học xã hội Waytz (Đại học Northwestern), Iyer (Đại học Nam California), Young (Đại học Boston), Haidt (Đại học New York), và Graham (Đại học Nam California) đã công bố một nghiên cứu mang tính bước ngoặt trên Nature về “vòng tròn đạo đức” — ranh giới mà con người vạch ra quanh những người họ coi là xứng đáng với mối quan tâm đạo đức. Nghiên cứu của họ cho thấy người tự do và người bảo thủ không chỉ khác nhau ở những giá trị đạo đức mà họ nhấn mạnh, mà còn ở mức độ họ mở rộng lòng trắc ẩn và sự quan tâm ra bên ngoài đến đâu. Bài kiểm tra này được lấy cảm hứng từ công trình của họ. Bài kiểm tra mời bạn vẽ nên các vòng tròn đạo đức của riêng mình bằng cách quyết định ai — và điều gì — bạn mở rộng mối quan tâm đạo đức của mình đến.

Câu hỏi 1 trong số 1

Bạn có 100 đơn vị mối quan tâm đạo đức để phân bổ cho các vòng tròn khác nhau. Hãy phân bổ chúng để thể hiện đồng cảm và mối quan tâm của bạn. Việc phân bổ điểm cho một vòng tròn cấp cao hơn *không* bao gồm các vòng tròn cấp thấp hơn.

QUAY LẠI HOÀN TẤT

Năm 2009, Jesse Graham, Jonathan Haidt và Brian Nosek đã công bố một nghiên cứu mang tính bước ngoặt có tựa đề “Người tự do và người bảo thủ dựa vào các bộ nền tảng đạo đức khác nhau” trên “Tạp chí Nhân cách và Tâm lý Xã hội”. Bài báo này đã trở thành một trong những công trình được trích dẫn rộng rãi nhất trong tâm lý học đạo đức và tâm lý học chính trị vì nó đưa ra một lời giải thích có hệ thống về cách người tự do và người bảo thủ tiếp cận đạo đức theo những cách khác nhau. Nghiên cứu dựa trên Thuyết Nền tảng Đạo đức (MFT), thuyết cho rằng đạo đức của con người được xây dựng trên một số hệ thống tâm lý đã tiến hóa hay các “nền tảng”. Những nền tảng này giúp con người đánh giá đúng và sai, nhưng không phải mọi nhóm đều ưu tiên chúng như nhau.

Theo MFT, có năm nền tảng đạo đức chính: tổn hại/quan tâm, công bằng/có đi có lại, nội nhóm/trung thành, thẩm quyền/tôn trọng, và thuần khiết/thiêng liêng. Tổn hại và công bằng thường được gọi là các nền tảng “cá nhân hóa”, vì chúng nhấn mạnh việc bảo vệ cá nhân và quyền của họ. Nội nhóm, thẩm quyền và thuần khiết thường được gọi là các nền tảng “ràng buộc”, vì chúng tập trung vào sự gắn kết nhóm, trật tự xã hội và việc điều chỉnh hành vi để bảo tồn các giá trị cộng đồng. Graham và các đồng nghiệp đưa ra giả thuyết rằng người tự do và người bảo thủ khác nhau ở tầm quan trọng tương đối mà họ gán cho các nền tảng này. Cụ thể, người tự do sẽ ưu tiên tổn hại và công bằng hơn những nền tảng khác, trong khi người bảo thủ sẽ phân bổ mối quan tâm đạo đức của mình đồng đều hơn trên cả năm nền tảng.

Để kiểm tra giả thuyết này, các nhà nghiên cứu đã thu thập dữ liệu từ các mẫu lớn bằng Bảng hỏi Nền tảng Đạo đức (MFQ), một công cụ được thiết kế để đo mức độ mà mỗi cá nhân tán thành từng nền tảng là có liên quan đến phán đoán đạo đức. Nghiên cứu đã sử dụng dữ liệu từ hàng chục nghìn người tham gia, nhiều người trong số đó được tuyển qua trang web Project Implicit, một nền tảng trực tuyến cho nghiên cứu tâm lý. Bộ dữ liệu rộng và đa dạng này cho phép các tác giả xem xét các mô hình tư tưởng trên một phổ rộng người trả lời.

Kết quả ủng hộ mạnh mẽ các dự đoán. Người tự do luôn đánh giá tổn hại và công bằng là liên quan đến việc ra quyết định đạo đức của họ hơn nhiều so với trung thành, thẩm quyền hay thuần khiết. Ngược lại, người bảo thủ dành trọng số tương đối ngang nhau cho cả năm nền tảng, cho thấy lý luận đạo đức của họ dựa trên một tập hợp mối quan tâm rộng hơn. Người ôn hòa nằm giữa hai nhóm. Quan trọng là, những khác biệt này không hề nhỏ; chúng vững chắc trên các nhóm nhân khẩu học và vẫn tồn tại ngay cả sau khi kiểm soát các yếu tố gây nhiễu tiềm tàng. Nghiên cứu kết luận rằng sự chia rẽ đạo đức giữa người tự do và người bảo thủ không chỉ đơn thuần là vấn đề bất đồng về sự kiện hay chính sách mà phản ánh những khác biệt trực giác sâu xa hơn trong tâm lý học đạo đức.

Những hàm ý của các phát hiện này rất sâu rộng. Thứ nhất, chúng giúp giải thích tại sao các cuộc tranh luận chính trị ở Hoa Kỳ và nơi khác thường có vẻ bế tắc. Mỗi bên viện dẫn những giá trị đạo đức cộng hưởng mạnh mẽ với nhóm của mình nhưng có thể không kết nối được với các ưu tiên đạo đức của bên kia. Ví dụ, một người tự do có thể lập luận chống lại tra tấn bằng cách nhấn mạnh tổn hại mà nó gây ra cho cá nhân, trong khi một người bảo thủ có thể biện minh cho việc đối xử khắc nghiệt với kẻ thù nhân danh lòng trung thành hoặc sự thuần khiết. Cả hai lập luận đều mang tính đạo đức, nhưng chúng dựa trên những nền tảng khác nhau.

Thứ hai, nghiên cứu cung cấp một khuôn khổ để thu hẹp những chia rẽ tư tưởng. Bằng cách nhận ra rằng người bảo thủ và người tự do không chỉ đơn thuần là “đạo đức hơn” hay “kém đạo đức hơn” mà là đạo đức theo những cách khác nhau, có thể thúc đẩy sự hiểu biết lẫn nhau lớn hơn. Chẳng hạn, việc thuyết phục chính trị có thể hiệu quả hơn khi các lập luận được diễn đạt theo các nền tảng đạo đức của người nghe thay vì của chính mình.

Cuối cùng, nghiên cứu đã ảnh hưởng đến các lĩnh vực ngoài tâm lý học, bao gồm khoa học chính trị, xã hội học và nghiên cứu truyền thông. Thuyết Nền tảng Đạo đức hiện được sử dụng rộng rãi để phân tích tu từ chính trị, thiết kế các can thiệp nhằm giảm phân cực, và nghiên cứu những khác biệt văn hóa trong lý luận đạo đức.

Tóm lại, công trình của Graham, Haidt và Nosek (2009) chứng minh rằng người tự do và người bảo thủ nhấn mạnh những lĩnh vực đạo đức khác nhau, với người tự do tập trung mạnh vào tổn hại và công bằng, còn người bảo thủ cân bằng cả năm nền tảng. Hiểu biết này đã định hình các cuộc thảo luận đương đại về đạo đức và chính trị, làm nổi bật nguồn gốc tâm lý của xung đột tư tưởng và mở ra những con đường mới cho đối thoại.

Tài liệu tham khảo

  • Graham, J., Haidt, J., & Nosek, B. A. (2009). Liberals and conservatives rely on different sets of moral foundations. Journal of Personality and Social Psychology, 96(5), 1029-1046.
  • Waytz, A., Iyer, R., Young, L., Haidt, J., & Graham, J. (2019). Ideological differences in the expanse of the moral circle. Nature Communications, 10, Article 4389.

Câu hỏi thường gặp

Bài Kiểm Tra Vòng Tròn Đạo Đức đo lường điều gì?

Bài kiểm tra đo lường mức độ bạn mở rộng mối quan tâm đạo đức ra bên ngoài đến đâu bằng cách yêu cầu bạn quyết định ai và điều gì xứng đáng với sự quan tâm và lòng trắc ẩn của bạn.

Bài kiểm tra liên quan thế nào đến Thuyết Nền tảng Đạo đức?

Bài kiểm tra dựa trên Thuyết Nền tảng Đạo đức, thuyết này xác định năm nền tảng — tổn hại/quan tâm, công bằng/có đi có lại, nội nhóm/trung thành, thẩm quyền/tôn trọng, và thuần khiết/thiêng liêng — định hình các phán đoán đạo đức.

Bài kiểm tra nói gì về những khác biệt chính trị trong mối quan tâm đạo đức?

Bài kiểm tra được lấy cảm hứng từ nghiên cứu cho thấy người tự do và người bảo thủ khác nhau ở mức độ họ mở rộng lòng trắc ẩn và sự quan tâm ra bên ngoài đến đâu, như được mô tả trong nghiên cứu được tham khảo.

Năm nền tảng đạo đức mà bài kiểm tra tham chiếu là gì?

Các nền tảng đó là tổn hại/quan tâm, công bằng/có đi có lại, nội nhóm/trung thành, thẩm quyền/tôn trọng, và thuần khiết/thiêng liêng.

Tôi nên diễn giải kết quả của bài kiểm tra này thế nào?

Kết quả cho thấy phạm vi mối quan tâm đạo đức của bạn và những nền tảng bạn có xu hướng nhấn mạnh, nhưng chúng không phải là thước đo tính cách hay sự đúng đắn.

Bài Kiểm Tra Vòng Tròn Đạo Đức

Tại sao nên sử dụng bài kiểm tra này?

Bài Kiểm Tra Vòng Tròn Đạo Đức giúp bạn suy ngẫm về phạm vi đồng cảm của mình — liệu mối quan tâm đạo đức của bạn có tập trung vào gia đình trực hệ và cộng đồng hay mở rộng ra tất cả mọi người, động vật, và thậm chí cả bản thân tự nhiên. Dựa trên một nghiên cứu năm 2019 trên Nature Communications của Waytz, Iyer, Young, Haidt và Graham, bài kiểm tra cho thấy những mô hình liên quan đến tư tưởng chính trị. Bằng cách vẽ nên các vòng tròn đạo đức của mình, bạn có thể hiểu rõ hơn các giá trị của mình và cách chúng định hình thế giới quan của bạn.