Test ogólnej choroby psychicznej (czynnik p)

W tradycyjnej klasyfikacji klinicznej zaburzenia psychiczne traktowano jako całkowicie odrębne kategorie. Jednak szeroko zakrojone badania kliniczne pokazały, że osoby, które doświadczają jednego zaburzenia psychicznego, często w ciągu życia rozwijają kolejne. W 2014 roku Avshalom Caspi, Terrie Moffitt i ich współpracownicy przeanalizowali długoletnie badanie w Dunedin, w którym przez 20 lat obserwowano te same osoby, od okresu dojrzewania do średniej dorosłości. Odkryli, że trudności psychiczne najlepiej ujmuje nie izolowana kategoria, lecz jeden nadrzędny wymiar: ogólny czynnik psychopatologii, czyli czynnik p, analogiczny do inteligencji ogólnej. Hierarchiczna taksonomia psychopatologii (HiTOP), opracowana przez Romana Kotowa i współpracowników w 2017 roku, porządkuje chorobę psychiczną jako hierarchię, od kilku szerokich spektrów aż po konkretne objawy. Ten test stosuje ten model za pomocą 36 stwierdzeń, po sześć dla każdego z sześciu zaburzeń, wziętych słowo w słowo z sześciu naszych dłuższych testów.

Ten test bada tę wspólną strukturę w sześciu podstawowych obszarach doświadczenia psychologicznego. Autyzm odzwierciedla cechy neurorozwojowe, takie jak wrażliwość sensoryczna, powtarzalne ruchy, dosłowny język i unikanie kontaktu wzrokowego. Psychoza obejmuje nietypowe doświadczenia percepcyjne, poczucie nierealności i przekonanie, że inni knują przeciwko Tobie. Skłonności schizoidalne opisują dystans interpersonalny, powściągliwość emocjonalną i preferencję samotności. Cechy obsesyjno-kompulsyjne to dokuczliwe myśli natrętne wraz z powtarzalnym sprawdzaniem, myciem lub sprzątaniem. Oznaki deficytu uwagi obejmują niepokój ruchowy, rozproszenie uwagi, trudności z koncentracją i impulsywną mowę. Wreszcie cechy psychopatyczne odzwierciedlają antagonistyczne nastawienie interpersonalne, naznaczone bezdusznością, egocentrycznymi celami i skłonnością do manipulowania innymi.

Każde z tych sześciu zaburzeń to spektrum ludzkiej zmienności, a zgłaszanie niektórych jego oznak nie oznacza, że je masz. Każdy wynik podany jest jako percentyl wśród osób rozwiązujących test: 73. percentyl oznacza, że uzyskałeś wynik wyższy niż około 73% odwiedzających, którzy rozwiązali ten test. Test łączy Twoje odpowiedzi w ogólny wynik choroby psychicznej, ważąc każde zaburzenie według tego, jak silnie wiąże się ono z czynnikiem ogólnym, i wskazuje Twoje najbardziej wyraźne zaburzenie: to o najwyższym percentylu, dzięki czemu zaburzenie, z którym zgadza się większość ludzi, nie wygrywa domyślnie. Jeśli żadne z Twoich zaburzeń nie osiąga 50. percentyla, wynik to odnotowuje. To skłonność, a nie etykieta.

Caspi i współpracownicy odkryli, że osoby z wyższymi wynikami p miały większe zaburzenia funkcjonowania w życiu, większe obciążenie rodzinne (chorobę psychiczną w rodzinie), gorszą historię rozwojową i bardziej osłabioną czynność mózgu we wczesnym okresie życia. Czynnik p pomaga też wyjaśnić, dlaczego trudno znaleźć przyczyny, biomarkery i metody leczenia swoiste dla jednej diagnozy. Michelini i współpracownicy przejrzeli badania wskazujące, że cechy autyzmu i ADHD również w dużej mierze ujmuje czynnik p. Ich uwzględnienie nie czyni z autyzmu ani ADHD chorób: odzwierciedla to, że ich oznaki często występują razem z oznakami innych zaburzeń. Twój wynik ogólny to średnia ważona Twoich sześciu wyników cząstkowych. Wagi pochodzą z naszych własnych danych odpowiedzi: wśród odwiedzających, którzy rozwiązali dwa z sześciu testów źródłowych, każda para zaburzeń była dodatnio powiązana, niektóre tylko słabo, a jeden czynnik ogólny wyróżniał się ponad pozostałe. Psychoza i autyzm były najsilniej związane z tym czynnikiem, następnie zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne i ADHD, potem cechy schizoidalne i psychopatyczne, i wagi podążają za tym porządkiem.

Osoby, z którymi porównywane są Twoje wyniki, to odwiedzający tę stronę, którzy rozwiązali sześć pełnych testów między lipcem a październikiem 2026 roku. Każdy, kto rozwiązuje jeden z tych testów, wybrał go sam, a osoby podejrzewające u siebie dane zaburzenie rozwiązują jego test częściej. Aby to wyrównać, percentyle każdego zaburzenia pochodzą wyłącznie od odwiedzających, którzy trafili do jego testu z innego z sześciu, czyli od tego samego rodzaju odwiedzającego w przypadku każdego zaburzenia. Nikt nie rozwiązał wszystkich sześciu testów, więc percentyl Twojego wyniku ogólnego jest szacunkiem opartym na modelu: łączy rozkłady wyników sześciu zaburzeń z siłą wzajemnych powiązań każdej pary. Te osoby prawdopodobnie nadal uzyskują wyższe wyniki niż ogół populacji, więc percentyl oznacza tu Twoją pozycję wśród osób rozwiązujących test, a nie wśród ludzi w ogóle. Każde stwierdzenie w tym teście pochodzi z jednego z naszych dłuższych testów: Testu spektrum autyzmu, Testu spektrum psychozy, Testu spektrum osobowości schizoidalnej, Testu spektrum zaburzenia obsesyjno-kompulsyjnego/OCPD, Testu spektrum ADHD i Testu spektrum psychopatii. Każdy z nich mierzy jedno zaburzenie dogłębnie, za pomocą od 27 do 50 stwierdzeń; ten test bierze sześć stwierdzeń, które najlepiej ujmują główne oznaki każdego zaburzenia. Test choroby psychicznej (HiTOP-BR) ocenia same szerokie spektra HiTOP; ten test ocenia sześć nazwanych zaburzeń i wskazuje to, które się wyróżnia. Jeśli jakieś zaburzenie się u Ciebie wyróżnia, jego pełny test daje bardziej szczegółowy obraz.

Ten test służy wyłącznie celom edukacyjnym i autorefleksji i nie jest narzędziem diagnostycznym. Wysoki wynik w którymkolwiek zaburzeniu lub ogólnie nie jest diagnozą autyzmu, psychozy, zaburzenia osobowości schizoidalnej, zaburzenia obsesyjno-kompulsyjnego, zespołu nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi ani psychopatii; diagnozę może postawić wyłącznie wykwalifikowany specjalista, a kryteria określa DSM-5 Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego. Test opiera się na badaniach czynnika p Caspiego i współpracowników oraz na HiTOP, a jego stwierdzenia pochodzą z sześciu naszych dłuższych testów; nie jest powiązany z Caspim, Moffitt, Kotowem, Michelinim, Levensonem ani ich instytucjami. Jeśli te skłonności powodują u Ciebie cierpienie lub utrudniają codzienne życie, rozważ rozmowę z wykwalifikowanym specjalistą ds. zdrowia psychicznego.

Odniesienia

• Caspi, A., Houts, R. M., Belsky, D. W., Goldman-Mellor, S. J., Harrington, H., Israel, S., Meier, M. H., Ramrakha, S., Shalev, I., Poulton, R., & Moffitt, T. E. (2014). Czynnik p: jeden ogólny czynnik psychopatologii w strukturze zaburzeń psychicznych? Clinical Psychological Science, 2(2), 119-137.
• Kotov, R., Krueger, R. F., Watson, D., Achenbach, T. M., Althoff, R. R., Bagby, R. M., Brown, T. A., Carpenter, W. T., Caspi, A., Clark, L. A., Eaton, N. R., Forbes, M. K., Forbush, K. T., Goldberg, D., Hasin, D., Hyman, S. E., Ivanova, M. Y., Lynam, D. R., Markon, K., . . . Zimmerman, M. (2017). Hierarchiczna taksonomia psychopatologii (HiTOP): wymiarowa alternatywa dla tradycyjnych nozologii. Journal of Abnormal Psychology, 126(4), 454-477.
• Michelini, G., Carlisi, C. O., Eaton, N. R., Elison, J. T., Haltigan, J. D., Kotov, R., Krueger, R. F., Latzman, R. D., Li, J. J., Levin‐Aspenson, H. F., Salum, G. A., South, S. C., Stanton, K., Waldman, I. D., & Wilson, S. (2024). Gdzie mieszczą się zaburzenia neurorozwojowe w transdiagnostycznych ramach psychiatrycznych? Włączenie nowego spektrum neurorozwojowego. World Psychiatry, 23(3), 333-357.
• Levenson, M. R., Kiehl, K. A., & Fitzpatrick, C. M. (1995). Ocena cech psychopatycznych w populacji nieinstytucjonalnej. Journal of Personality and Social Psychology, 68(1), 151-158.
• American Psychiatric Association (2013). Diagnostyczny i statystyczny podręcznik zaburzeń psychicznych (wyd. 5). American Psychiatric Association.

Najczęściej zadawane pytania

Wypełnij test